Porodična penzija: Uslovi, prava i postupak ostvarivanja

Venčani list nije obavezan za ostvarivanje porodične penzije nakon gubitka supružnika. To znači da formalni brak nije presudan za nastavak primanja sredstava iz Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje nakon smrti jednog supružnika. 

Osnovni zahtev da porodična penzija bude dobijena je trajanje zajednice od najmanje tri godine.

Visina porodične penzije zavisi od vrste penzije koju bi osiguranik imao u trenutku smrti, a određuje se procentualno prema broju članova porodice koji imaju pravo na primanje. 

Pravo na porodičnu penziju je neotuđivo, što znači da se zahtev može podneti u bilo kom trenutku, uz ispunjenje određenih pravila i uslova.

Šta je porodična penzija?

Porodična penzija predstavlja oblik socijalne podrške namenjen članovima porodice osiguranika koji je preminuo. 

Njena svrha je pružanje finansijske stabilnosti porodici nakon gubitka osobe odgovorne za ekonomiju domaćinstva.

Obično, porodična penzija se dodeljuje supružniku ili partneru preminulog osiguranika, kao i maloletnoj deci ili onoj koja se školuju. 

Uslovi i prava na porodičnu penziju

Pravo na porodičnu penziju imaju članovi porodice osiguranika sa najmanje pet godina staža osiguranja. 

Na primer, udovice, kako kaže advokat Novi Sad, ostvaruju pravo tek nakon navršenih 53 godine ili ako imaju najmanje 45 godina u trenutku smrti supružnika, ali novčana isplata sledi tek nakon 53. godine. Muškarci, s druge strane, ne mogu dobiti porodičnu penziju pre 58. godine.

Bračni drug

Bračni drug može dobiti porodičnu penziju ako je umrli osiguranik imao najmanje 65 za muškarce ili 60 godina za žene u trenutku braka, uz uslov da imaju zajedničko dete ili brak koji je trajao najmanje dve godine.

Razvedeni supružnici i deca

Razvedeni supružnici mogu dobiti porodičnu penziju ako sud potvrdi pravo na izdržavanje. Deca stiču pravo do 15 godina, a potom do završetka školovanja, maksimalno do 20 godina (srednja škola) ili 26 godina (studije).

Roditelji

Roditelji mogu da naslede porodičnu penziju, bilo da su biološki ili usvojeni. Da bi ostvarili ovo pravo, roditelji moraju imati najmanje 65 godina (u slučaju muškaraca) ili 60 godina (u slučaju žena) u trenutku smrti korisnika penzije. Takođe, moguće je ostvariti pravo ako su roditelji potpuno nesposobni za rad. 

Novi brak

Zasnivanje novog braka ili vanbračne zajednice ne utiče na prava supružnika, kao ni dece na porodičnu penziju.

Rad u inostranstvu

Ako je preminuli osiguranik ili korisnik prava bio zaposlen u inostranstvu, što obuhvata i bivše republike Jugoslavije, pravo na porodičnu penziju zbog stranog staža reguliše se prema zakonima te zemlje.

Kako se ostvaruje pravo na porodičnu penziju

Ostvarivanje prava na porodičnu penziju podrazumeva postupak koji se sprovodi putem Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje. Inicira ga član porodice preminulog osiguranika.

Potrebno je podneti zahtev u filijali prema mestu prebivališta pokojnog korisnika penzije. U obrascu zahteva već su navedeni neophodni dokazi za odlučivanje. 

U situacijama gde se pravo ostvaruje zbog nesposobnosti za samostalan život i rad, uz zahtev se prilaže originalna medicinska dokumentacija ili overena fotokopija, s tim da se overa može obaviti i u Penzionom fondu prilikom podnošenja zahteva.

Nakon dostavljanja zahteva, prvostepeni organ prosleđuje predmet Organu veštačenja fonda. Ličnim pregledom i analizom medicinske dokumentacije dobija se Nalaz, mišljenje i ocena o nesposobnosti. Zatim se predmet vraća prvostepenom organu radi daljeg odlučivanja o pravu na porodičnu penziju.

Kako se određuje iznos porodične penzije

Iznos porodične penzije za osiguranike određuje se prema vrsti penzije (starosna, invalidska ili prevremena), koja bi pripadala preminulom osiguraniku u trenutku smrti. 

Ova visina penzije izračunava se procentualno. Za jednog člana porodice iznosi 70%, za dva člana 80%, a za tročlanu porodicu 90%. Četiri ili više članova porodice dobijaju ceo iznos.

Da bi se izračunala minimalna porodična penzija, kao osnov se koristi starosna penzija ili prevremena starosna penzija preminulog korisnika, odnosno osiguranika, određena na osnovu najmanje 20 godina staža.

Kada i supružnik i razvedeni supružnik preminulog osiguranika ostvaruju pravo na porodičnu penziju, iznos se prvo utvrđuje za jednog člana porodice, a zatim se podjednako deli među njima.

Deca bez oba roditelja mogu ostvariti pravo na porodičnu penziju od oba roditelja, ali iznos se grupiše u jednu penziju, ne premašujući najviši iznos prevremene, starosne ili invalidske penzije njihovih preminulih roditelja.

Početak isplate porodične penzije

Porodična penzija počinje se isplaćivati kada se ispune određeni uslovi, a ako se zahtev podnese unutar šest meseci od prvog narednog dana nakon smrti osiguranika ili korisnika. 

Ukoliko je zahtev podnet nakon tog roka, isplata će krenuti unazad šest meseci od dana podnošenja zahteva. Ovaj scenarijo važi pod pretpostavkom da podnosilac zahteva u tom periodu nije bio osiguran.

Da bi nasledili penziju, članovi porodice koji podnose zahtev treba da ispune uslove vezane za navršene godine života u vreme podnošenja zahteva i u vreme smrti umrlog. 

U nekim slučajevima razmatraju se i činjenice o nesposobnosti za samostalan život i rad, izdržavanje od strane umrlog, te važnosti školovanja za decu.

Slika: Free Photo | Hands holding a jar of coins (freepik.com)